menu

Leczenie Schizofrenii

Ponieważ przyczyny schorzenia są nadal nieznane, leczenie schizofrenii koncentruje się na eliminacji jej objawów. Metody leczenia obejmują leki przeciwpsychotyczne i różne terapie psychospołeczne.

Leki przeciwpsychotyczne na schizofrenię

Neuroleptyki są dostępne od połowy lat 50. XX wieku. Starsze typy nazywane są klasycznymi lub "typowymi" lekami przeciwpsychotycznymi. Niektóre z powszechniej stosowanych typowych neuroleptyków to:

  • Chlorpromazyna (Thorazine)
  • Haloperidol (Haldol)
  • Perfenazyna (Etrafon, Trilafon)
  • Flufenazyna (Prolixin).

W latach 90. XX wieku opracowano nowe leki przeciwpsychotyczne. Te nowe środki nazywane są neuroleptykami drugiej generacji lub "atypowymi".

Jeden z tych leków, klozapina (Clozaril), jest skutecznym środkiem, który leczy występujące w schizofrenii objawy psychotyczne, halucynacje i utraty kontaktu z rzeczywistością. Jednak klozapina może czasami powodować poważny problem, nazywany agranulocytozą, która jest utratą białych krwinek pomagających człowiekowi walczyć z infekcjami. Ludzie, którzy biorą klozapinę, muszą co tydzień lub dwa mieć sprawdzany poziom ich krwinek białych. Ten problem i koszt testów krwi sprawia, że leczenie klozapiną jest dla wielu pacjentów trudne. Ale klozapina jest potencjalnie przydatna dla osób, które nie reagują na inne leki przeciwpsychotyczne.1

Zostały opracowane również inne atypowe neuroleptyki. Żaden nie powoduje agranulocytozy. Przykłady tych środków to:

  • Risperidon (Risperdal)
  • Olanzapina (Zyprexa)
  • Kwetiapina (Seroquel)
  • Ziprasidon (Geodon)
  • Arypiprazol (Abilify)
  • Paliperidon (Invega).

Jakie są skutki uboczne?

Niektórzy ludzie mają efekty uboczne, kiedy rozpoczną przyjmowanie tych leków na schizofrenię. Większość działań niepożądanych ustępuje po kilku dniach i często mogą one być z powodzeniem zarządzane. Osoby, które biorą leki przeciwpsychotyczne, nie powinny prowadzić pojazdów, dopóki nie dostosują się do ich nowego środka. Skutki uboczne wielu neuroleptyków obejmują:

  • Senność
  • Zawroty głowy przy zmianie pozycji
  • Rozmyte widzenie
  • Szybkie bicie serca
  • Wrażliwość na słońce
  • Wysypki skórne
  • Problemy menstruacyjne u kobiet.

Atypowe leki przeciwpsychotyczne mogą powodować znaczny przyrost masy ciała i zmiany w metabolizmie człowieka. Może to zwiększać ryzyko cukrzycy i wysokiego poziomu cholesterolu u pacjenta.2 Podczas brania atypowych neuroleptyków waga danej osoby oraz jej poziomy glukozy i lipidów powinny być regularnie monitorowane przez lekarza.

Typowe leki przeciwpsychotyczne mogą powodować skutki uboczne związane z ruchem fizycznym, takie jak:

  • Sztywność
  • Uporczywe skurcze mięśni
  • Drżenie
  • Niepokój.

Długotrwałe stosowanie typowych neuroleptyków może prowadzić do dolegliwości zwanej dyskinezą późną. Powoduje ona ruchy mięśni, których dana osoba nie jest w stanie kontrolować. Ruchy te powszechnie występują wokół ust. Dyskineza późna może wahać się od łagodnej do ciężkiej, a u niektórych ludzi problem może okazać się niemożliwy do wyleczenia. Czasami osoby z tą przypadłością zdrowieją częściowo lub całkowicie po odstawieniu leku.

Dyskineza późna rzadziej zdarza się u ludzi, którzy przyjmują atypowe leki przeciwpsychotyczne, ale niektórzy z nich wciąż mogą ją dostać. Osoby przypuszczające, że mogą mieć dyskinezę późną, powinny skonsultować się z lekarzem, zanim przestaną stosować swój lek.

Jak stosuje się leki przeciwpsychotyczne i jak ludzie na nie reagują?

Neuroleptyki dostępne są zwykle w postaci tabletek lub płynu. Niektóre mogą być podawane przez zastrzyki raz lub dwa razy w miesiącu.

Symptomy schizofrenii, takie jak uczucie pobudzenia i posiadanie halucynacji, zazwyczaj ustępują w ciągu kilku dni. Objawy, takie jak urojenia, zwykle ustępują w ciągu kilku tygodni. Po około sześciu tygodniach, wiele osób będzie w stanie zobaczyć dużą poprawę.

Jednak ludzie reagują w różny sposób na leki przeciwpsychotyczne i nikt nie może powiedzieć wcześniej, jak zareaguje dany człowiek. Czasami pacjent musi wypróbować kilka środków przed znalezieniem właściwego. Lekarze i pacjenci powinni ze sobą współpracować, aby znaleźć najlepszy lek lub kombinację leków, jak również właściwą dawkę.

Kiedy lekarz potwierdzi, że można odstawić lek, należy stopniowo zmniejszać jego dawkę, a nigdy nie robić tego nagle.

Niektóre osoby miewają nawroty schizofrenii, kiedy to ich objawy powracają lub pogarszają się. Zazwyczaj nawroty mają miejsce, gdy ludzie przestają brać swoje leki lub gdy biorą je tylko czasami. Niektórzy ludzie przerywają stosowanie leku, ponieważ czują się lepiej i mogą sądzić, że już go nie potrzebują. Jednak nikt nie powinien zaprzestać przyjmowania leku przeciwpsychotycznego bez konsultacji ze swoim lekarzem. Kiedy lekarz potwierdzi, że można odstawić lek, należy stopniowo zmniejszać jego dawkę, a nigdy nie robić tego nagle.

Jak neuroleptyki oddziałują z innymi lekami?

Leki przeciwpsychotyczne mogą wytwarzać nieprzyjemne lub niebezpieczne skutki uboczne, gdy przyjmuje się je z niektórymi środkami. Z tego powodu wszyscy lekarze pacjenta muszą wiedzieć o wszystkich lekach, które ta osoba bierze. Lekarze muszą wiedzieć o lekach na receptę i ogólnodostępnych, witaminach, minerałach oraz suplementach ziołowych. Należy także omówić z lekarzem jakiekolwiek używanie alkoholu lub innych narkotyków.

Aby dowiedzieć się więcej o tym, jak działają neuroleptyki, przeprowadzone zostało badanie o nazwie CATIE (Clinical Antipsychotic Trials of Intervention Effectiveness). Porównywało ono skuteczność i efekty uboczne pięciu leków przeciwpsychotycznych, stosowanych w leczeniu osób cierpiących na schizofrenię. Ogólnie rzecz biorąc, badanie wykazało, że starszy, typowy neuroleptyk perfenazyna (Trilafon), działał równie skutecznie, jak nowsze, atypowe neuroleptyki. Ale ponieważ ludzie reagują różnie na różne środki, ważne jest, żeby leczenie było starannie zaprojektowane dla każdej osoby.

Terapie psychospołeczne na schizofrenię

Terapie psychospołeczne mogą pomóc ludziom ze schizofrenią, którzy są już ustabilizowani na lekach przeciwpsychotycznych. Terapie psychospołeczne pomagają tym pacjentom radzić sobie z codziennymi wyzwaniami choroby, takimi jak trudności w komunikacji, dbaniu o siebie, pracy oraz tworzeniu i utrzymywaniu relacji. Nauka i korzystanie z mechanizmów radzenia sobie z tymi problemami pozwala osobom ze schizofrenią udzielać się towarzysko oraz uczęszczać do szkoły i pracy.

Pacjenci, którzy otrzymują regularną terapię psychospołeczną, mają także większe prawdopodobieństwo kontynuowania przyjmowania swojego leku oraz są mniej podatni na nawroty lub hospitalizację. Terapeuta pomaga pacjentom lepiej zrozumieć i dostosować się do życia ze schizofrenią. Może zapewnić edukację na temat tego zaburzenia psychicznego, częstych objawów lub problemów, których mogą doświadczać pacjenci, oraz istotności kontynuowania przyjmowania leków.

Umiejętności zarządzania chorobą

Po tym, gdy pacjenci poznają podstawowe fakty na temat schizofrenii i jej leczenia, mogą podejmować świadome decyzje dotyczące ich opieki.

Osoby ze schizofrenią są w stanie odgrywać aktywną rolę w zarządzaniu własną chorobą psychiczną. Po tym, gdy pacjenci poznają podstawowe fakty na temat schizofrenii i jej leczenia, mogą podejmować świadome decyzje dotyczące ich opieki. Jeśli wiedzą, jak dostrzec wczesne sygnały ostrzegawcze nawrotu i stworzą plan reagowania, pacjenci mogą nauczyć się, jak zapobiegać nawrotom. Mogą oni również korzystać z nabytych umiejętności do radzenia sobie z trwałymi objawami.

Zintegrowane leczenie współwystępującego nadużywania środków odurzających

Nadużywanie substancji jest najczęstszym współwystępującym zaburzeniem u ludzi ze schizofrenią. Ale zwykłe programy leczenia uzależnień zazwyczaj nie uwzględniają szczególnych potrzeb tej populacji. Gdy programy leczenia schizofrenii i programy leczenia uzależnień od narkotyków są używane razem, pacjenci uzyskują lepsze wyniki.

Rehabilitacja

Rehabilitacja skupia się na szkoleniach społecznych i zawodowych, aby pomóc osobom ze schizofrenią lepiej funkcjonować w ich społecznościach. Ponieważ schizofrenia rozwija się zwykle u ludzi w okresie życia krytycznym dla formowania kariery (w wieku od 18. do 35. lat) oraz ponieważ zaburzenie to sprawia, że normalne myślenie i funkcjonowanie jest utrudnione, większość pacjentów nie otrzymuje szkolenia w zakresie umiejętności potrzebnych do pracy.

Programy rehabilitacji mogą obejmować poradnictwo zawodowe i szkolenia, doradztwo w zakresie zarządzania pieniędzmi, pomoc w nauce korzystania z transportu publicznego i możliwości ćwiczenia umiejętności komunikacyjnych. Programy rehabilitacji działają dobrze, gdy obejmują zarówno szkolenia zawodowe, jak i specyficzną terapię zaprojektowaną w celu poprawy umiejętności poznawczych lub myślenia. Programy takie pomagają pacjentom w utrzymaniu pracy, zapamiętywaniu ważnych szczegółów i poprawie ich funkcjonowania.3,4,5

Edukacja rodziny

Ludzie ze schizofrenią często zostają zwolnieni ze szpitala pod opiekę swoich rodzin. Dlatego ważne jest, aby członkowie rodziny wiedzieli o tej chorobie psychicznej tak dużo, jak to możliwe. Z pomocą terapeuty, członkowie rodziny mogą poznać strategie radzenia sobie i umiejętności rozwiązywania problemów. W ten sposób rodzina może pomóc upewnić się, że ich bliska osoba przestrzega planu leczenia schizofrenii i zażywa leki. Rodziny powinny nauczyć się, gdzie znaleźć usługi ambulatoryjne i rodzinne.

Terapia poznawczo-behawioralna

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) jest rodzajem psychoterapii, który skupia się na myśleniu i zachowaniu. Terapia poznawczo-behawioralna pomaga pacjentom z objawami, które nie ustępują nawet jeśli bierze się leki na schizofrenię. Terapeuta uczy osoby ze schizofrenią, jak testować rzeczywistość ich myśli i wyobrażeń, jak "nie słuchać" ich głosów i jak ogólnie zarządzać ich symptomami. Psychoterapia ta może pomóc zmniejszyć nasilenie objawów i zredukować ryzyko nawrotu tego zaburzenia psychicznego.

Grupy samopomocy

Grupy samopomocy dla osób cierpiących na schizofrenię i ich rodzin stają się coraz bardziej powszechne. Profesjonalni terapeuci zwykle nie są zaangażowani, ale członkowie grup wspierają i pocieszają się nawzajem. Ludzie w grupach samopomocy wiedzą, że inni stoją w obliczu tych samych problemów, co może pomóc każdemu czuć się mniej odizolowanym. Nawiązywanie kontaktów odbywające się w grupach samopomocy może również doprowadzić do współpracy rodzin, w celu wspierania badań, oraz większej liczby szpitalnych i społecznych programów leczenia schizofrenii. Ponadto grupy mogą być w stanie zwrócić uwagę opinii publicznej na dyskryminację, jakiej doświadcza wiele osób z chorobami psychicznymi.


  1. Gogtay N and Rapoport J. Clozapine use in children and adolescents. Expert Opinion on Pharmacotherapy. 2008;9(3):459-465. 

  2. Lieberman JA, Stroup TS, McEvoy JP, Swartz MS, Rosenheck RA, Perkins DO, Keefe RS, Davis SM, Davis CE, Lebowitz BD, Severe J, Hsiao JK, Clinical Antipsychotic Trials of Intervention Effectiveness (CATIE). Effectiveness of antipsychotic drugs in patients with chronic schizophrenia. New England Journal of Medicine. 2005 Sep 22;353(12):1209-1223. 

  3. Greig TC, Zito W, Wexler BE, Fiszdon J, Bell MD. Improved cognitive function in schizophrenia after one year of cognitive training and vocational services. Schizophrenia Research. 2007 Nov;96(1-3):156-161. 

  4. Bell M, Fiszon J, Greig T, Wexler B, Bryson G. Neurocognitive enhancement therapy with work therapy in schizophrenia: 6-month follow-up of neuropsychological performance. Journal of Rehabilitation Research and Development. 2007;44(5):761-770. 

  5. Hogarty GE, Flesher S, Ulrich R, Carter M, Greenwald D, Poque-Geile M, Kechavan M, Cooley S, DiBarry AL, Garrett A, Parepally H, Zoretich R. Cognitive enhancement therapy for schizophrenia: effects of a 2-year randomized trial on cognition and behavior. Archives of General Psychiatry. 2004 Sep;61(9):866-876.