menu

Leczenie PTSD

Głównymi metodami leczenia pacjentów z zespołem stresu pourazowego są psychoterapia, leki lub obie te metody w połączeniu. Każdy jest inny, zatem sposób leczenia PTSD sprawdzający się u jednej osoby, może nie działać u innej. Ważne jest, aby każdy cierpiący na zespół stresu pourazowego był leczony przez lekarza mającego doświadczenie z tym zaburzeniem psychicznym. U niektórych ludzi zachodzi potrzeba wypróbowania różnych metod leczenia PTSD, aby sprawdzić, która będzie skuteczna dla ich objawów.

Jeżeli pacjent z PTSD przechodzi przez obecnie trwającą traumę, taką jak bycie w związku, w którym dochodzi do nadużyć, oba problemy trzeba leczyć. Do innych trwających problemów można zaliczyć zespół lęku napadowego, depresję, nadużywanie substancji czy myśli samobójcze.

Psychoterapia na PTSD

PTSD 6

Psychoterapia obejmuje rozmowę z profesjonalistą od zdrowia psychicznego, w celu leczenia występującego zaburzenia. Może ona odbywać się sam na sam lub w grupie. Psychoterapia stosowana w leczeniu zespołu stresu pourazowego zwykle trwa od 6. do 12. tygodni, chociaż może zająć więcej czasu. Badania pokazują, że wsparcie ze strony rodziny i przyjaciół może być istotną częścią terapii.

Wiele rodzajów psychoterapii może pomóc pacjentom z PTSD. Niektóre rodzaje skierowane są bezpośrednio na symptomy tego zaburzenia psychicznego, podczas gdy inne skupiają się na problemach społecznych, rodzinnych lub związanych z pracą. Lekarz lub terapeuta mogą łączyć różne typy terapii, w zależności od potrzeb pacjenta.

Jedną z pomocnych psychoterapii jest terapia poznawczo-behawioralna (CBT). CBT składa się z kilku części, do których należą:

  • Terapia ekspozycyjna. Ta terapia pomaga ludziom stawić czoła i kontrolować ich strach. W bezpieczny sposób eksponuje ona pacjentów na traumę, której doświadczyli. Wykorzystuje do tego celu obrazowanie mentalne, pisanie lub wizyty w miejscu, gdzie zaszło traumatyczne zdarzenie. Psychoterapeuta używa tych narzędzi, aby pomóc osobom z PTSD radzić sobie z ich uczuciami.
  • Restrukturyzacja poznawcza. Ta terapia pomaga pacjentom znaleźć sens w złych wspomnieniach. Czasami ludzie pamiętają wydarzenie w inny sposób, niż naprawdę miało miejsce. Mogą mieć poczucie winy lub wstydu w związku z czymś, co nie jest ich winą. Psychoterapeuta pomaga pacjentom z PTSD spojrzeć na to, co się stało, w realistyczny sposób.
  • Szczepionka na stres. Ta terapia stara się zmniejszyć symptomy PTSD poprzez nauczenie pacjenta, jak zredukować lęki. Podobnie do restrukturyzacji poznawczej, ta technika leczenia pomaga ludziom patrzeć na ich wspomnienia w zdrowy sposób.

Inne rodzaje psychoterapii również mogą pomóc ludziom z zespołem stresu pourazowego. Osoby cierpiące na to zaburzenie lękowe powinny porozmawiać o wszystkich opcjach leczenia ze swoim terapeutą.

Jak psychoterapie pomagają ludziom pokonać PTSD

Psychoterapie uczą ludzi pomocnych sposobów reagowania na przerażające wydarzenia, które wywołują objawy zespołu stresu pourazowego. Na podstawie tego ogólnego celu, różne rodzaje terapii mogą:

  • Uczyć o traumie i jej efektach.
  • Używać umiejętności kontroli gniewu i relaksacji.
  • Dostarczać wskazówek dla lepszego snu, diety i nawyków związanych z ćwiczeniami.
  • Pomagać ludziom identyfikować i radzić sobie z poczuciem winy, wstydem i innymi uczuciami związanymi z traumatycznym zdarzeniem.
  • Skupiać się na zmianie sposobu reagowania pacjentów na ich symptomy PTSD. Na przykład terapia pomaga ludziom odwiedzać miejsca i osoby, które przypominają traumę.

Leki na PTSD

FDA (U.S. Food and Drug Administration) zatwierdziła dwa leki do leczenia zespołu stresu pourazowego u dorosłych. Są to:

  • sertralina (Zoloft)
  • paroksetyna (Paxil)

Oba te leki są antydepresantami, które są także używane do leczenia depresji. Mogą one pomóc kontrolować objawy PTSD, takie jak smutek, zmartwienie, złość lub uczucie wewnętrznego odrętwienia. Branie tych leków może ułatwić przechodzenie przez psychoterapię.

Czasami ludzie biorący te leki przeciwdepresyjne doświadczają skutków ubocznych. Mogą one być irytujące, ale zwykle ustępują. Jednak leki wpływają na każdego inaczej. Jakiekolwiek efekty uboczne lub niezwykłe reakcje należy zgłaszać niezwłocznie lekarzowi.

Najpowszechniejsze skutki uboczne antydepresantów, takich jak sertralina i paroksetyna, to:

  • Bóle głowy, które zwykle ustępują w ciągu kilku dni.
  • Nudności, które zwykle ustępują w ciągu kilku dni.
  • Bezsenność lub ospałość, które mogą występować podczas pierwszych kilku tygodni, ale później przechodzą.
  • Pobudzenie (uczucie roztrzęsienia).
  • Problemy seksualne, które mogą dotykać zarówno mężczyzn, jak i kobiet, w tym obniżony popęd płciowy oraz problemy ze współżyciem i odczuwaniem z niego przyjemności.

Czasem dawki leków na zespół stresu pourazowego muszą zostać obniżone lub pora przyjmowania tych środków musi zostać dopasowana, tak aby pomóc zmniejszyć te niepożądane efekty.

Ostrzeżenie FDA dotyczące leków przeciwdepresyjnych

Pomimo stosunkowego bezpieczeństwa i popularności leków SSRI i innych antydepresantów, niektóre badania sugerują, że mogą one mieć niezamierzone efekty u niektórych ludzi, zwłaszcza u nastolatków i młodych dorosłych. W 2004. roku FDA przeprowadziła dokładny przegląd opublikowanych i nieopublikowanych kontrolowanych testów klinicznych leków przeciwdepresyjnych, w których wzięło udział niemal 4400 dzieci i nastolatków. Przegląd ujawnił, że 4% badanych biorących antydepresanty miało myśli samobójcze lub próbowało popełnić samobójstwo (żadne jednak nie doszło do skutku), w porównaniu z 2% badanych przyjmujących placebo.

Ta informacja skłoniła FDA w 2005. roku do wprowadzenia ostrzeżenia "czarna skrzynka" na wszystkich lekach antydepresyjnych, aby ostrzec ludzi o potencjalnie zwiększonym ryzyku myśli lub prób samobójczych u dzieci i młodzieży przyjmujących te środki. W 2007. roku FDA zaproponowała, aby producenci wszystkich leków przeciwdepresyjnych poszerzyli ostrzeżenie tak, aby obejmowało też młodych dorosłych, do wieku 24. lat. "Czarna skrzynka" jest najpoważniejszych rodzajem ostrzeżenia na ulotkach leków na receptę.

Ostrzeżenie to podkreśla, że pacjenci w każdym wieku biorący antydepresanty, powinni być ściśle obserwowani, zwłaszcza podczas wstępnych tygodni leczenia. Możliwe skutki uboczne, na które należy zwracać uwagę, obejmują pogłębienie depresji, samobójcze myśli i zachowania lub dowolne niezwykłe zmiany w zachowaniu, takie jak bezsenność, pobudzenie czy wycofanie się z normalnych sytuacji społecznych. Ostrzeżenie informuje również, że rodzina i opiekunowie także powinni zostać powiadomieni o potrzebie ścisłego monitorowania i zgłaszania jakichkolwiek zmian lekarzowi.

Wyniki obszernego przeglądu testów pediatrycznych przeprowadzonych pomiędzy rokiem 1988. a 2006. sugerują, że korzyści z przyjmowania leków przeciwdepresyjnych prawdopodobnie przewyższają ryzyka związane z ich stosowaniem u dzieci i nastolatków z dużą depresją i zaburzeniami lękowymi.1

PTSD 7

Inne leki

Lekarze mogą także przepisywać inne rodzaje leków na zespół stresu pourazowego, takie jak wymienione poniżej. Nie ma wielu informacji na temat ich skuteczności w leczeniu PTSD.

  • Benzodiazepiny. Te leki mogą być podawane, aby pomóc ludziom zrelaksować się i spać. Osoby biorące benzodiazepiny mogą mieć problemy z pamięcią lub uzależnić się od tych środków.2
  • Neuroleptyki. Te środki są zwykle podawane osobom z innymi zaburzeniami psychicznymi, takimi jak schizofrenia. Ludzie biorący leki przeciwpsychotyczne mogą przybierać na wadze oraz mieć zwiększone ryzyko zachorowania na chorobę serca i cukrzycę.
  • Inne antydepresanty. Podobnie jak sertralina i paroksetyna, leki przeciwdepresyjne o nazwach fluoksetyna (Prozac) i citalopram (Celexa) mogą pomóc pacjentom z PTSD czuć się mniej spiętym lub przygnębionym. U osób, które cierpią także na inne nerwice lub depresję, środki te mogą być przydatne w redukowaniu objawów tych współwystępujących zaburzeń psychicznych.

Leczenie po masowej traumie

Czasami duże liczby ludzi spotyka to samo tragiczne wydarzenie. Przykładowo wiele ludzi potrzebowało pomocy w Stanach Zjednoczonych po huraganie Katrina w 2005. roku i po atakach terrorystycznych z 11. września 2001. roku. Większość osób będzie mieć pewne symptomy zespołu stresu pourazowego w pierwszych kilku tygodniach po zdarzeniach, takich jak wymienione. Jest to normalna i oczekiwana reakcja na poważną traumę, a u większości ludzi objawy ogólnie zanikają z czasem. Większości osób można pomóc przez podstawowe wsparcie, takie jak:

  • Dostanie się w bezpieczne miejsce
  • Pomoc lekarska w razie obrażeń
  • Zaopatrzenie w żywność i wodę
  • Kontakt z bliskimi i przyjaciółmi
  • Dowiedzenie się, jakie działania są wykonywane, aby pomóc.

Ale stan niektórych ludzi nie polepsza się samodzielnie. Badanie ocalałych po huraganie Katrina wykryło, że z czasem więcej z nich miało do czynienia z problemami, takimi jak PTSD, depresja i powiązane zaburzenia psychiczne.3 Ten szablon jest różny od procesu dochodzenia do siebie po innych katastrofach naturalnych, gdzie liczba osób mających problemy ze zdrowiem psychicznym stopniowo spada. Podczas gdy społeczności próbują się odbudować po masowej traumie, ludzie mogą doświadczać trwałego stresu związanego ze stratą pracy i szkoły oraz problemów z płaceniem rachunków, znalezieniem domu i zapewnieniem opieki zdrowotnej. To opóźnienie w odbudowie społeczności może z kolei opóźnić zdrowienie z zespołu stresu pourazowego.

Dla niektórych osób będących w ciężkim stanie, w pierwszych kilku tygodniach po masowej tragedii, pomocne mogę okazać się krótkie wersje terapii poznawczo-behawioralnej.4 Czasami używane są inne metody leczenia, ale ich efektywność nie jest znana. Na przykład istnieje wzrastające zainteresowanie w podejściu nazywanym pierwszą pomocą psychologiczną. Celem tego podejścia jest sprawienie, że ludzie będę czuć się bezpiecznie i pewnie, zapewnienie im dostępu do opieki zdrowotnej i innych zasobów oraz zredukowanie reakcji stresowych.5 Istnieją poradniki przeprowadzania tego leczenia, ale eksperci nie wiedzą jeszcze, czy podejście to pomaga zapobiegać lub leczyć PTSD.

W pojedynczej sesji debriefingu psychologicznego, kolejnego typu leczenia masowej traumy, osoby ocalałe rozmawiają o zdarzeniu i wyrażają swoje uczucia sam na sam lub w grupie. Badania pokazują, że ma to małe prawdopodobieństwo redukowania cierpienia lub ryzyka zespołu stresu pourazowego, a może wręcz je zwiększać.6

Wpływ masowej tragedii na szpitale i opiekę zdrowotną

PTSD 8

Trauma na dużą skalę wpływa również na szpitale, systemy opieki zdrowotnej i lekarzy. Liczba ludzi potrzebujących natychmiastowej fizycznej i psychicznej pomocy może być zbyt duża do udźwignięcia przez systemy opieki zdrowotnej. Niektórzy pacjenci mogą nie znaleźć pomocy, kiedy jej potrzebują, ponieważ szpitale nie mają wystarczającej ilości personelu lub zasobów. W niektórych przypadkach sami dostarczyciele opieki zdrowotnej mogą mieć problemy z powrotem do zdrowia.

Naukowcy pracują nad tym problemem. Przykładowo badacze testują, jak zapewniać terapię poznawczo-behawioralną i inne terapie przy wykorzystaniu telefonu i Internetu. W jednym badaniu ludzie z PTSD spotkali się z terapeutą, aby poznać informacje o zaburzeniu, sporządzić listę rzeczy wywołujących u nich objawy i nauczyć się podstawowych sposobów redukcji stresu. Po tym spotkaniu uczestnicy mogli odwiedzić witrynę internetową z większą ilością informacji o zespole stresu pourazowego. Pacjenci mogli utrzymywać dziennik ich symptomów i ćwiczyć umiejętności radzenia sobie z trudnościami. Ogólnie badacze odkryli, że terapia prowadzona przez Internet pomogła zmniejszyć symptomy PTSD i depresji.7 Efekty te utrzymywały się po zakończeniu leczenia.

Naukowcy będą prowadzić dalsze badania, aby dowiedzieć się, czy inne tego typu podejścia do terapii mogą być pomocne po masowej traumie.


  1. Bridge JA, Iyengar S, Salary CB, Barbe RP, Birmaher B, Pincus HA, Ren L, Brent DA. Clinical response and risk for reported suicidal ideation and suicide attempts in pediatric antidepressant treatment, a meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of the American Medical Association, 2007; 297(15): 1683-1696. 

  2. PTSD Pharmacotherapy: VA/DoD Clinical Practice Guidelines . Accessed on June 8, 2007. 

  3. Kessler RC, Galea S, Gruber MJ, Sampson NA, Ursano RJ, Wessely S. Trends in mental illness and suicidality after Hurricane Katrina. Mol Psychiatry. 2008 Apr;13(4):374-84. Epub 2008 Jan 8 

  4. Foa EB, Cahill SP, Boscarino JA, Hobfoll SE, Lahad M, McNally RJ, Solomon Z. Social, psychological, and psychiatric interventions following terrorist attacks: recommendations for practice and research. Neuropsychopharmacology. 2005 Oct;30(10):1806-17. 

  5. Watson PJ, Shalev AY. Assessment and treatment of adult acute responses to traumatic stress following mass traumatic events. CNS Spectr. 2005 Feb;10(2):123-31. 

  6. Rose S, Bisson J, Churchill R, Wessely S. Psychological debriefing for preventing post traumatic stress disorder (PTSD). Cochrane Database Syst Rev. 2002 (2):CD000560. 

  7. Litz BT, Engel CC, Bryant RA, Papa A. A Randomized, Controlled Proof-of-Concept Trial of an Internet-Based, Therapist-Assisted Self-Management Treatment for Posttraumatic Stress Disorder. Am J Psychiatry. 2007 Nov;164(11):1676-84.