menu

Zespół Stresu Pourazowego (PTSD)

PTSD

Co to jest PTSD?

PTSD, czyli zespół stresu pourazowego (ang. post-traumatic stress disorder), jest zaburzeniem nerwicowym, które dosięga niektórych ludzi po zobaczeniu lub przeżyciu niebezpiecznego wydarzenia.

Gdy człowiek znajduje się w niebezpieczeństwie, to naturalne, że jest przestraszony. Strach ten w ułamku sekundy wyzwala wiele zmian w organizmie, aby przygotować się do obrony przed niebezpieczeństwem lub go uniknąć. Ta reakcja "walki lub ucieczki" jest zdrowym odruchem, mającym chronić człowieka przed krzywdą. Ale w PTSD reakcja ta jest zmieniona lub uszkodzona. Ludzie, którzy mają to zaburzenie lękowe, mogą odczuwać stres lub przerażenie nawet wtedy, gdy nie znajdują się już w niebezpieczeństwie.

PTSD rozwija się po przerażającym doświadczeniu, które wiązało się z wyrządzeniem krzywdy fizycznej lub zagrożeniem taką krzywdą. Zaburzenie może wystąpić u osoby, która ucierpiała, bliskiego osoby poszkodowanej lub świadka zdarzenia, które miało szkodliwe efekty dla kogoś bliskiego lub obcego.

Zespół stresu pourazowego po raz pierwszy zwrócił publiczną uwagę w odniesieniu do weteranów wojennych, ale może on wynikać z różnych traumatycznych incydentów, obejmujących napad, gwałt, tortury, bycie porwanym lub trzymanym w niewoli, wykorzystywanie dzieci, wypadki samochodowe, kolejowe i lotnicze, bombardowania czy klęski żywiołowe, takie jak powodzie lub trzęsienia ziemi.

PTSD 2

Kto jest narażony na zespół stresu pourazowego?

Zespół stresu pourazowego może wystąpić w dowolnym wieku, również w dzieciństwie. Kobiety są bardziej podatne na jego rozwój niż mężczyźni oraz istnieją pewne dowody na to, że podatność na to zaburzenie psychiczne może być rodzinna.

Dowolna osoba może dostać PTSD w dowolnym wieku. Obejmuje to weteranów wojennych oraz osoby, które przeżyły fizyczny lub seksualny napad, przemoc, wypadek, katastrofę i wiele innych poważnych zdarzeń.

Nie każdy pacjent z zespołem stresu pourazowego przeżył niebezpieczne wydarzenie. U niektórych ludzi schorzenie rozwija się po tym, jak przyjaciel lub członek rodziny doświadcza niebezpieczeństwa lub krzywdy. Nagła, niespodziewana śmierć kochanej osoby także może spowodować PTSD.

Dlaczego niektórzy ludzie dostają PTSD, a inni nie?

PTSD 5

Ważne jest, aby pamiętać, że nie każdy, kto przeżyje niebezpieczne zdarzanie, zachoruje na zespół stresu pourazowego. W rzeczywistości u większości ludzi nie rozwinie się to zaburzenie psychiczne.

Wiele czynników odgrywa rolę w tym, czy dana osoba dostanie PTSD. Niektóre z nich to czynniki ryzyka, które sprawiają, że ktoś jest bardziej narażony na rozwój zespołu stresu pourazowego. Z kolei inne, zwane czynnikami odporności, mogą pomóc zmniejszyć ryzyko tego zaburzenia lękowego. Niektóre z tych czynników ryzyka i odporności są obecne przed traumą, a inne nabierają znaczenia podczas i po traumatycznym wydarzeniu.

Czynniki ryzyka dla PTSD obejmują:1

  • Przeżycie niebezpiecznych zdarzeń lub traum
  • Historię choroby psychicznej
  • Bycie zranionym
  • Bycie świadkiem, jak inni ludzie zostają zranieni lub zabici
  • Odczucie przerażenia, bezradności lub skrajnego strachu
  • Niewielkie lub brak wsparcia społecznego po wydarzeniu
  • Radzenie sobie z dodatkowym stresem po zdarzeniu, takim jak utrata bliskiej osoby, ból lub kontuzja, utrata pracy lub domu.

Czynniki odporności, które mogą redukować narażenie na PTSD, obejmują:2

  • Szukanie wsparcia u innych ludzi, takich jak przyjaciele i rodzina
  • Znalezienie grupy wsparcia po traumatycznym wydarzeniu
  • Dobre odczucia odnośnie swoich działań w obliczu zagrożenia
  • Posiadanie strategii radzenia sobie lub sposobu przechodzenia przez ciężkie zdarzenia i nauki z tych doświadczeń
  • Bycie zdolnym do efektywnego reagowania i działania pomimo uczucia strachu.

Naukowcy badają istotność różnych czynników odporności i ryzyka. Wraz z dalszymi badaniami może stać się kiedyś możliwe przewidywanie, kto ma prawdopodobieństwo do rozwoju zespołu stresu pourazowego, oraz zapobieganie schorzeniu.


  1. Brewin CR, Andrews B, Valentine JD. Meta-analysis of risk factors for posttraumatic stress disorder in trauma-exposed adults. J Consult Clin Psychol. 2000 Oct;68(5):748-66. 

  2. Charney DS. Psychobiological mechanisms of resilience and vulnerability: implications for successful adaptation to extreme stress. Am J Psychiatry. 2004 Feb;161(2):195-216.