menu

Leczenie Autyzmu

Chociaż nie ma jeszcze sprawdzonego lekarstwa na zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD), to leczenie autyzmu wcześnie za pomocą programów szkolnych i uzyskanie odpowiedniej opieki medycznej, może znacznie zmniejszyć objawy ASD i zwiększyć zdolność dziecka do rozwoju i uczenia się nowych umiejętności.

Wczesna interwencja w autyzmie

Badania wykazały, że intensywna terapia behawioralna podczas lat wczesnego dzieciństwa lub przedszkolnych, może znacznie poprawić umiejętności poznawcze i językowe u młodych dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu.1,2 Nie istnieje jedna najlepsza metoda terapii dla wszystkich pacjentów z ASD, ale American Academy of Pediatrics odnotowała wspólne cechy skutecznych programów wczesnej interwencji.3 Należą do nich:

  • Rozpoczęcie programu interwencji tak szybko, jak tylko dziecko zostało zdiagnozowane z zaburzeniem autystycznym
  • Dostarczanie dla dziecka ukierunkowanych i ambitnych aktywności w zakresie nauki, na odpowiednim poziomie rozwoju, przez co najmniej 25 godzin w tygodniu i 12 miesięcy w roku
  • Posiadanie małych klas, by umożliwić każdemu dziecku spędzanie czasu sam na sam z terapeutą lub nauczycielem oraz małe grupowe zajęcia edukacyjne
  • Przejście specjalnego szkolenia przez rodziców i rodzinę
  • Zachęcanie do aktywności obejmujących normalnie rozwijające się dzieci, dopóki aktywności takie pomagają spełniać konkretne cele nauki
  • Mierzenie i rejestracja postępów każdego dziecka oraz dostosowywanie programu interwencji w razie potrzeby
  • Zapewnienie wysokiego stopnia struktury, procedur i wskazówek wizualnych, na przykład ustalenie harmonogramów aktywności i jasno wyznaczonych granic, aby ograniczyć czynniki rozpraszające
  • Prowadzenie dziecka w dostosowywaniu wyuczonych umiejętności do nowych sytuacji i środowisk oraz w utrzymywaniu nabytych zdolności
  • Korzystanie z programu, który koncentruje się na:
    • Języku i komunikacji
    • Umiejętnościach społecznych, takich jak wspólna uwaga (patrzenie na innych ludzi, aby zwrócić uwagę na coś ciekawego i dzielić się doświadczaniem tego)
    • Samopomocy oraz codziennych zdolnościach życiowych, takich jak ubieranie się i dbanie o wygląd
    • Opartych na badaniach metodach redukowania trudnych zachowań, takich jak agresja i napady złości
    • Umiejętnościach poznawczych, takich jak zabawy udawane lub dostrzeganie punktu widzenia innej osoby
    • Typowych zdolnościach gotowości szkolnej, takich jak rozpoznawanie liter i liczenie.

Jednym typem szeroko przyjętej metody leczenia jest stosowana analiza behawioralna (ABA). Jej celem jest kształtowanie i wzmacnianie nowych zachowań, takich jak nauka mówienia i zabawy, oraz ograniczanie niepożądanych zachowań. Stosowana analiza behawioralna, która może obejmować intensywną interakcję sam na sam dziecka z nauczycielem, przez okres do 40. godzin tygodniowo, zainspirowała rozwój innych, podobnych interwencji, których celem jest pomoc osobom z zaburzeniami ze spektrum autyzmu w osiągnięciu pełni swojego potencjału.4,5 Interwencje oparte na stosowanej analizie behawioralnej obejmują:

  • Verbal Behavior - koncentruje się na uczeniu języka wykorzystując uporządkowany program, który prowadzi dzieci od prostych zachowań werbalnych (powtarzanie) do bardziej funkcjonalnych umiejętności komunikacji, za pomocą technik, takich jak bezbłędne nauczanie i podpowiadanie6
  • Pivotal Response Training - ma na celu identyfikację kluczowych umiejętności, takich jak inicjowanie i zarządzanie sobą, które mają wpływ na szeroki zakres reakcji behawioralnych. Interwencja ta zawiera edukację rodziców i rodziny, skierowaną na dostarczenie umiejętności, które pozwolą dziecku funkcjonować w różnych otoczeniach.7,8

Inne rodzaje wczesnych interwencji stosowanych w leczeniu zaburzeń ze spektrum autyzmu obejmują:

  • Developmental, Individual Difference, Relationship-based(DIR)/Floortime Model - ma na celu budowanie zdrowych i znaczących relacji i umiejętności, przez podążanie za naturalnymi emocjami i zainteresowaniami dziecka.9 Jednym konkretnym przykładem jest Early Start Denver Model, który wspiera poprawę komunikacji, myślenia, języka i innych umiejętności społecznych oraz dąży do zmniejszenia nietypowych zachowań. Przy użyciu rozwojowych i opartych na relacjach podejść, terapia ta może być dostarczana w naturalnym otoczeniu, takim jak dom czy przedszkole.7,8
  • TEACCH (Treatment and Education of Autistic and related Communication handicapped Children) - podkreśla przystosowanie fizycznego otoczenia dziecka i używanie wizualnych wskazówek (na przykład posiadanie materiałów w klasie, które są wyraźnie oznaczone i umieszczone tak, że uczniowie mogą niezależnie uzyskać do nich dostęp). Wykorzystując zindywidualizowane plany dla każdego ucznia, TEACCH opiera się na mocnych stronach i kształtujących się umiejętnościach dziecka.8,10
  • Interpersonal Synchrony - wybiera za cel społeczny rozwój i umiejętności imitacji oraz skupia się na nauczaniu dzieci, jak tworzyć i utrzymywać zaangażowanie z innymi.

Dla dzieci z autyzmem poniżej 3. roku życia, interwencje te odbywają się zazwyczaj w domu lub ośrodku opieki nad dzieckiem. Ponieważ rodzice są najwcześniejszymi nauczycielami, coraz więcej programów zaczyna szkolić rodziców, aby kontynuowali oni terapię w domu.

Uczniowie z zaburzeniami ze spektrum autyzmu mogą odnieść korzyści z pewnego rodzaju programu szkoleniowego umiejętności społecznych.11 Podczas gdy programy takie wymagają więcej testów, na ogół dążą one do zwiększenia i poprawy umiejętności niezbędnych do tworzenia pozytywnych interakcji społecznych i unikania negatywnych reakcji. Na przykład Children's Friendship Training koncentruje się na poprawie umiejętności rozmowy i interakcji dzieci oraz uczy je, jak zdobywać przyjaciół, być dobrym kolegą i odpowiednio reagować na dokuczanie.12

Leki na autyzm

Niektóre stosowane na autyzm leki mogą pomóc zmniejszać objawy, które powodują problemy dla dziecka w szkole lub w domu. Wiele innych środków może być przepisywanych pozarejestracyjne, co oznacza, że nie zostały one zatwierdzone do pewnego celu lub dla niektórych ludzi. Lekarze mogą wykorzystywać pozarejestracyjne stosowanie leków, jeżeli zostały one zatwierdzone do leczenia innych zaburzeń, które mają symptomy podobne do autyzmu, lub jeśli są one skuteczne w leczeniu osób dorosłych lub starszych dzieci z zaburzeniami autystycznymi. Lekarze przepisują leki pozarejestracyjnie, aby spróbować pomóc najmłodszym pacjentom, ale potrzebne są dalsze badania, aby upewnić się, że środki te są bezpieczne i skuteczne dla dzieci i młodzieży z ASD.

Obecnie jedynymi lekami zatwierdzonymi w USA przez FDA do leczenia aspektów zaburzeń ze spektrum autystycznego są neuroleptyki risperidon (Risperdal) i arypiprazol (Abilify). Te leki przeciwpsychotyczne mogą pomóc w zmniejszaniu drażliwości - czyli agresji, aktów samookaleczania czy napadów złości - u dzieci w wieku od 5. do 16. lat, które mają ASD.

Niektóre leki, które mogą być pozarejestracyjnie stosowane dla pacjentów z autyzmem, obejmują następujące:

  • Neuroleptyki są częściej stosowane w leczeniu poważnych chorób psychicznych, takich jak schizofrenia. Leki przeciwpsychotyczne mogą przyczynić się do zmniejszenia agresji i innych poważnych problemów z zachowaniem u pacjentów, w tym dzieci z zaburzeniami ze spektrum autystycznego. Mogą one również pomóc w redukcji powtarzalnych zachowań, nadpobudliwości i problemów z uwagą.3
  • Antydepresanty, takie jak fluoksetyna (Prozac) lub sertralina (Zoloft), są zwykle stosowane w leczeniu depresji i nerwicy, ale czasami są przepisywane w celu zmniejszenia powtarzalnych zachowań. Niektóre leki przeciwdepresyjne mogą pomóc też kontrolować agresję i niepokój u osób z zaburzeniami ze spektrum autystycznego.3 Jednak naukowcy wciąż nie są pewni, czy te środki są przydatne; niedawne badanie sugeruje, że antydepresant citalopram (Celexa) nie był bardziej skuteczny niż placebo (tabletka cukru) w redukowaniu powtarzalnych zachowań u dzieci z ASD.13
  • Stymulanty, takie jak metylofenidat (Ritalin), są bezpieczne i efektywne w leczeniu ludzi z ADHD. Wykazano, że metylofenidat jest również skuteczny w leczeniu nadpobudliwości u osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu. Jednak nie tak wiele dzieci z ASD reaguje na terapię, a te, które reagują, wykazują więcej skutków ubocznych, niż osoby z ADHD ale bez autyzmu.14

Wszystkie leki niosą ze sobą ryzyko efektów ubocznych.

Dziecko z autyzmem może nie reagować w ten sam sposób na leki, jak normalnie rozwijające się dzieci. Należy pracować z lekarzem, który ma doświadczenie w leczeniu zaburzeń ze spektrum autyzmu. Lekarz zwykle rozpocznie leczenie Twojego dziecka od najniższej dawki, która pomaga kontrolować problemowe objawy. Zapytaj go o jakiekolwiek skutki uboczne leków i prowadź zapiski, jak dziecko reaguje na leki. Lekarz powinien regularnie kontrolować reakcję pacjenta na terapię.

Istnieje wiele opcji leczenia zaburzeń ze spektrum autystycznego. Jednak nie wszystkie z nich mają skuteczność udowodnioną przez badania naukowe. Czytaj informacje dla pacjentów załączone do leków przepisanych Twojemu dziecku. Niektórzy ludzie zachowują te ulotki wraz z ich własnymi notatkami dla łatwego odniesienia. Jest to najbardziej użyteczne, kiedy ma się do czynienia z kilkoma różnymi środkami na receptę. Należy uzyskać wszelkie fakty dotyczące możliwych zagrożeń i korzyści oraz jeśli to możliwe porozmawiać z więcej niż jednym ekspertem, przed próbą zastosowania nowej metody leczenia autyzmu u Twojego dziecka.

Ostrzeżenie FDA o lekach przeciwdepresyjnych

Antydepresanty są bezpieczne i popularne, ale pewne badania sugerują, że mogą one mieć niezamierzone skutki uboczne dla niektórych ludzi, zwłaszcza nastolatków i młodych dorosłych. Ostrzeżenie FDA mówi, że pacjenci w każdym wieku przyjmujący leki przeciwdepresyjne, powinni być dokładnie obserwowani, zwłaszcza podczas pierwszych kilku tygodni leczenia. Możliwe efekty uboczne, na które trzeba zwracać uwagę, to pogarszająca się depresja, myśli i zachowania samobójcze lub dowolne nietypowe zmiany w zachowaniu, takie jak problemy ze snem, pobudzenie czy wycofanie z normalnych sytuacji społecznych. Rodziny i opiekunowie powinni zgłaszać wszelkie zmiany do lekarza.


  1. Reichow B, Wolery M. Comprehensive synthesis of early intensive behavioral interventions for young children with autism based on the UCLA young autism project model. Journal of Autism and Developmental Disorders, 2009 Jan;39(1):23–41. 

  2. Rogers SJ, Vismara LA. Evidence-based comprehensive treatments for early autism. Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology, 2008 Jan;37(1):8–38. 

  3. Myers SM, Johnson CP. Management of children with autism spectrum disorders. Pediatrics, 2007 Nov;120(5):1162–82. 

  4. McEachin JJ, Smith T, Lovaas OI. Long-term outcome for children with autism who received early intensive behavioral treatment. American Journal of Mental Retardation, 1993 Jan;97(4):359-72; discussion 73–91. 

  5. Couper JJ, Sampson AJ. Children with autism deserve evidence-based intervention. Medical Journal of Australia, 2003 May 5;178(9):424–5. 

  6. Levy SE, Mandell DS, Schultz RT. Autism. Lancet, 2009 Nov 7;374(9701):1627–38. 

  7. Paul R. Interventions to improve communication in autism. Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America, 2008 Oct;17(4):835-56, ix–x. 

  8. Autism Speaks. How Is Autism Treated? http://www.autismspeaks.org/docs/family_services_docs/100day2/Treatment_Version_2_0.pdf . Accessed on October 22, 2010. 

  9. Evidence Base for the DIRFloortime® Approach. https://drive.google.com . 

  10. TEACCH – UNC School of Medicine. What is TEACCH? http://teacch.com/about-us-1/what-is-teacch . Accessed on Jun 17, 2009. 

  11. Bellini S, Peters JK. Social skills training for youth with autism spectrum disorders. Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America, 2008 Oct;17(4):857–73. 

  12. Frankel F, Myatt R, Sugar C, Whitham C, Gorospe CM, Laugeson E. A Randomized Controlled Study of Parent-assisted Children's Friendship Training with Children having Autism Spectrum Disorders. Journal of Autism and Developmental Disorders, 2010 Jul;40(7):827–42. 

  13. King BH, Hollander E, Sikich L, McCracken JT, Scahill L, Bregman JD, Donnelly CL, Anagnostou E, Dukes K, Sullivan L, Hirtz D, Wagner A, Ritz L. Lack of efficacy of citalopram in children with autism spectrum disorders and high levels of repetitive behavior: citalopram ineffective in children with autism. Archives of General Psychiatry, 2009 Jun;66(6): 583–90. 

  14. Research Units on Pediatric Psychopharmacology Autism Network. Randomized, controlled, crossover trial of methylphenidate in pervasive developmental disorders with hyperactivity. Archives of General Psychiatry, 2005 Nov;62(11):1266–74.