menu

Leczenie ADHD

Obecnie dostępne sposoby leczenia koncentrują się na redukowaniu objawów ADD i poprawie funkcjonowania pacjentów. Obejmują one leki, różne rodzaje psychoterapii, edukacji i szkolenia oraz kombinację tych metod.

Leczenie może złagodzić wiele symptomów, ale lekarstwo na zaburzenie obecnie nie istnieje. Dzięki terapii, większość ludzi z ADHD może dobrze radzić sobie w szkole i prowadzić produktywne życie. Naukowcy opracowują skuteczniejsze metody interwencji i leczenia, jak również korzystają z nowych narzędzi, takich jak obrazowanie mózgu, aby lepiej zrozumieć ADD oraz znaleźć efektywniejsze sposoby kuracji i zapobiegania temu zaburzeniu psychicznemu.

Leki na ADHD

ADHD 7

Najpowszechniejszym rodzajem leków stosowanych w leczeniu ADHD są stymulanty, takie jak metylofenidat i amfetaminy. Choć leczenie nadpobudliwości stymulantami może się wydawać sprzeczne z intuicją, to w praktyce leki te aktywują obwody mózgu wspierające uwagę i skupione zachowanie, a zatem redukują nadpobudliwość. Dodatkowo dostępnych jest kilka środków niebędących stymulantami, takich jak atomoksetyna, guanfacyna i klonidyna. Dla wielu dzieci leki na ADHD redukują nadruchliwość i impulsywność oraz poprawiają ich zdolność do skupienia, pracy i nauki. Środki te mogą także polepszać koordynację fizyczną.

Uniwersalne podejście nie dotyczy jednak wszystkich osób z ADD. To, co działa na jedno dziecko, nie musi działać na inne. Jedno dziecko może mieć efekty uboczne związane z pewnym środkiem, natomiast inne nie. Czasami kilka różnych leków lub dawek musi zostać sprawdzonych przed znalezieniem tego, który działa dla danego pacjenta. Każde dziecko przyjmujące leki na ADHD musi być ściśle i starannie monitorowane przez opiekunów i lekarzy.

Stymulanty dostępne są w różnych formach, takich jak tabletki, kapsułki, płyn lub plastry na skórę. Niektóre środki mają też odmiany o krótkim czasie działania, długim czasie działania lub przedłużonym uwalnianiu. W każdej z tych odmian aktywny składnik jest ten sam, ale jest on uwalniany w organizmie w inny sposób. Formy leków o przedłużonym uwalnianiu lub długo działające często pozwalają dziecku brać te środki tylko raz dziennie przed szkołą, więc nie musi ono codziennie chodzić do pielęgniarki szkolnej po kolejną dawkę. Rodzice i lekarze powinni wspólnie zdecydować, który lek na ADD jest najlepszy dla dziecka i czy potrzebuje ono tych środków tylko na czas zajęć szkolnych czy także podczas wieczorów i weekendów.

Jakie są skutki uboczne stymulantów?

Najczęściej zgłaszane działania niepożądane stymulantów to zmniejszony apetyt, problemy ze snem, lęk i drażliwość. Niektóre dzieci donoszą również, że mają łagodne bóle brzucha lub głowy. W większości efekty uboczne są niewielkie i ustępują z czasem lub przy obniżeniu dawki.

  • Zmniejszony apetyt. Upewnij się, że Twoje dziecko je zdrowe posiłki. Jeżeli ten efekt uboczny nie znika, porozmawiaj z lekarzem. Skonsultuj się z nim także, jeśli masz wątpliwości co do wzrostu dziecka lub przyrostu masy ciała, kiedy bierze ono lek.
  • Problemy ze snem. Jeśli dziecko nie może zasnąć, lekarz może przepisać mniejszą dawkę lub krócej działającą formę leku. Może również zasugerować podawanie środka wcześniej rano lub odstawienie popołudniowej lub wieczornej dawki. Dodanie recepty na małe dawki środka przeciwdepresyjnego lub leku na ciśnienie krwi zwanego klonidyną czasem pomaga na problemy ze snem. Konsekwentna procedura przed snem, która zawiera elementy relaksujące, takie jak picie ciepłego mleka, słuchanie lekkiej muzyki lub wykonywanie cichych zajęć w przygaszonym świetle, również może pomóc.
  • Mniej powszechne skutki uboczne. U niewielkiej części dzieci rozwijają się nagłe, powtarzające się ruchy lub dźwięki, zwane tikami. Te tiki mogą być widoczne lub niezauważalne. Zmiana dawki leku może sprawić, że ten niepożądany efekt ustąpi. Niektóre dzieci mogą mieć również zmiany osobowości, na przykład może się wydawać, że są pozbawione emocji. Porozmawiaj z lekarzem dziecka, jeśli widzisz dowolne z tych skutków ubocznych.

Czy stymulanty są bezpieczne?

Pod nadzorem medycznym, stymulanty są uważane za bezpieczne. Stymulanty nie sprawiają, że dzieci z ADHD odczuwają euforię, choć niektóre z nich zgłaszają, że czują się nieco inaczej lub "zabawnie". Chociaż niektórzy rodzice obawiają się, że środki te mogą prowadzić do uzależnienia lub nadużywania substancji, to nie ma wielu dowodów potwierdzających ich obawy.

Przedszkolaki są bardziej czułe na skutki uboczne metylofenidatu i niektóre z nich mogą doświadczyć wolniejszego od przeciętnego tempa wzrostu. Bardzo młode dzieci powinny być blisko monitorowane, kiedy przyjmują leki na ADHD.1,2,3

Ostrzeżenie FDA o możliwych rzadkich skutkach ubocznych

W 2007 roku FDA zażądała, aby wszyscy producenci leków na ADHD opracowali dla pacjentów przewodniki o lekach, które zawierają informacje na temat zagrożeń z nimi związanych. Przewodniki muszą ostrzegać pacjentów, że środki te mogą prowadzić do możliwych problemów sercowo-naczyniowych lub psychicznych. Agencja podjęła ten środek ostrożności, gdy przegląd danych zasugerował, że pacjenci z ADD z istniejącymi schorzeniami serca mieli nieco większe ryzyko udaru mózgu, zawału serca lub nagłej śmierci, kiedy brali te leki. Jednak niedawno opublikowane badania nie znalazły dowodów, że używanie stymulantów do leczenia ADHD zwiększa ryzyko problemów układu krążenia.4,5

Przegląd FDA odkrył również, że istnieje nieco zwiększone ryzyko, w około 1. na 1000 przypadków, na związane z lekami problemy psychiczne, takie jak słyszenie głosów, halucynacje, podejrzliwość bez powodu lub stany maniakalne (nadmiernie podwyższony nastrój), nawet u pacjentów bez historii problemów psychiatrycznych. FDA zaleca, aby każdy plan leczenia ADHD zawierał wstępną historię zdrowia, w tym historię rodziny pacjenta oraz badanie pod kątem istniejących problemów sercowo-naczyniowych i psychicznych.

Jeden lek na ADD, niebędąca stymulantem atomoksetyna (Strattera), posiada kolejne ostrzeżenie. Badania pokazują, że dzieci i młodzież biorące ten środek są bardziej narażone na posiadanie myśli samobójczych niż ich rówieśnicy, którzy nie stosują tego leku.6 Jeśli Twoje dziecko przyjmuje atomoksetynę, przyglądaj się dokładnie jego zachowaniu. U dziecka mogą nagle rozwinąć się poważne objawy, więc ważne jest, aby zwracać uwagę na jego zachowanie każdego dnia. Poproś innych ludzi, którzy spędzają dużo czasu z Twoim dzieckiem, aby powiadomili Cię, jeśli zauważą zmiany w jego zachowaniu. Niezwłocznie zadzwoń do lekarza, jeśli dziecko wykazuje jakiekolwiek nietypowe zachowanie. Biorąc atomoksetynę, dziecko powinno często chodzić do lekarza, szczególnie na początku leczenia, więc upewnij się, że uczęszcza ono na wszystkie umówione spotkania ze swoim lekarzem.

Czy leki mogą wyleczyć ADHD?

Obecne leki nie są w stanie wyleczyć ADHD, natomiast dopóki są brane, kontrolują objawy tego zaburzenia psychicznego. Leki mogą pomóc dziecku być uważnym i kończyć zadania szkolne. Nie jest jednak jasne, czy leki mogą pomagać dzieciom uczyć się lepiej lub doskonalić ich umiejętności akademickie. Dodanie terapii behawioralnej, doradztwa i praktycznego wsparcia, może pomóc dzieciom z ADD i ich rodzinom w lepszym radzeniu sobie z codziennymi problemami. Badania wykazały, że leki działają najlepiej, gdy terapia jest regularnie monitorowana przez lekarza przepisującego leki oraz dawka jest dostosowana na podstawie potrzeb pacjenta.7

Psychoterapia na ADHD

ADHD 8

Różne rodzaje psychoterapii wykorzystywane są w leczeniu ADHD. Terapia behawioralna ma na celu pomóc dziecku zmienić jego zachowanie. Może to obejmować praktyczne wsparcie, takie jak pomoc w organizacji zadań lub kończeniu prac szkolnych, czy współpracę w przechodzeniu przez emocjonalnie trudne wydarzenia. Terapia behawioralna uczy też pacjenta, jak monitorować jego własne zachowania. Nauka dawania sobie pochwał lub nagród za zachowywanie się w pożądany sposób, na przykład kontrolowanie gniewu lub myślenie przed podjęciem działań, jest kolejnym celem tego typu psychoterapii. Rodzice i nauczyciele również mogą dawać pozytywne lub negatywne opinie o pewnych zachowaniach. Ponadto jasne zasady, listy obowiązków i inne usystematyzowane procedury mogą pomóc dziecku z ADD kontrolować jego zachowanie.

Terapeuci mogą uczyć dzieci umiejętności społecznych, przykładowo jak czekać na swoją kolej, dzielić się zabawkami, prosić o pomoc lub odpowiadać na dokuczanie. Nauka czytania mimiki i tonu głosu innych oraz właściwego reagowania także może być częścią treningu umiejętności społecznych.

Jak rodzice mogą pomóc?

Dzieci z ADHD potrzebują przewodnictwa i zrozumienia od swoich rodziców i nauczycieli, aby osiągnąć swój pełny potencjał i dobrze radzić sobie w szkole. Zanim dziecko zostanie zdiagnozowane, w rodzinie mogły pojawić się frustracja, obwinianie i gniew. Rodzice i dzieci mogą potrzebować specjalnej pomocy, aby przezwyciężyć złe uczucia. Specjaliści od zdrowia psychicznego mogą kształcić rodziców o ADD i wpływie tego zaburzenia psychicznego na rodzinę. Pomogą także dziecku i jego rodzicom rozwinąć nowe umiejętności, postawy i sposoby odnoszenia się do siebie nawzajem.

Trening umiejętności rodzicielskich pomaga rodzicom nauczyć się korzystać z systemu nagród i konsekwencji, aby zmienić zachowanie dziecka z ADD. Rodzice uczą się dawać natychmiastowe i pozytywne opinie na temat zachowań, do których chcą zachęcać oraz ignorować lub przekierowywać zachowania, do których chcą zniechęcać. W niektórych przypadkach korzystanie z "przerw" może być stosowane, gdy zachowanie dziecka wymyka się spod kontroli. W czasie takiej przerwy dziecko zostaje usunięte z przykrej sytuacji i siedzi samo przez krótki okres czasu, w celu uspokojenia się.

ADHD 9

Rodzice są także zachęcani do wykonywania z dzieckiem miłych i relaksujących aktywności, aby zauważyć i podkreślić to, co dziecko robi dobrze oraz chwalić zalety i zdolności dziecka. Mogą także nauczyć się organizować sytuacje w bardziej pozytywne sposoby. Przykładowo mogą oni ograniczyć liczbę towarzyszów do zabaw do jednego lub dwóch, tak aby dziecko z ADD nie miało nadmiernej stymulacji. Lub jeśli dziecko ma problemy z kończeniem zadań, rodzice mogą pomagać mu dzielić duże zadania na mniejsze, łatwiejsze do wykonania kroki. Ponadto rodzice mogą odnieść korzyści z nauczenia się technik zarządzania stresem w celu zwiększenia swojej własnej zdolności do radzenia sobie z frustracją, tak aby mogli spokojnie reagować na zachowanie swojego dziecka.

Czasami cała rodzina może potrzebować terapii. Terapeuci mogą pomóc członkom rodziny znaleźć lepsze sposoby radzenia sobie z zachowaniami destrukcyjnymi oraz zachęcić do zmian w zachowaniu. Wreszcie grupy wsparcia pomagają rodzicom i rodzinom osób z ADHD łączyć się z innymi ludźmi, którzy mają podobne problemy i zmartwienia. Grupy typowo spotykają się regularnie, aby dzielić się frustracjami i sukcesami, wymieniać się informacjami na temat rekomendowanych specjalistów i strategii oraz rozmawiać z ekspertami.

Jak leczy się ADHD u dorosłych?

Podobnie jak dzieci z tym zaburzeniem psychicznym, dorośli z ADHD leczeni są przy pomocy leków, psychoterapii albo kombinacji tych metod.

Leki na ADHD u dorosłych

Leki na ADHD, w tym formy o przedłużonym uwalnianiu, często są przepisywane dla osób dorosłych z ADD,8 ale nie wszystkie z tych leków są zatwierdzone do stosowania u dorosłych. Jednak nawet te niezatwierdzone nadal mogą zostać przepisane przez lekarza na zasadzie stosowania pozarejestracyjnego.

Chociaż nie są zatwierdzone przez FDA specjalnie do leczenia ADHD, antydepresanty są czasem stosowane do leczenia dorosłych pacjentów z tym zaburzeniem zachowania. Czasem są używane starsze leki przeciwdepresyjne, zwane lekami trójpierścieniowymi, ponieważ podobnie jak stymulanty wpływają na neuroprzekaźniki w mózgu zwane noradrenaliną i dopaminą. Nowszy antydepresant, wenlafaksyna (Effexor), również może zostać przepisany ze względu na jego wpływ na noradrenalinę. A w przeprowadzonych testach klinicznych, korzystnym wpływem dla dorosłych z ADHD wykazał się antydepresant bupropion (Wellbutrin), który wpływa na dopaminę.9

Wypisywanie dla dorosłych recept na stymulanty i inne leki na ADD wymaga specjalnej rozwagi. Na przykład dorośli często wymagają innych leków na problemy zdrowotne, takie jak cukrzyca, nadciśnienie lub nerwica czy depresja. Niektóre z tych środków mogą wchodzić w niekorzystne interakcje ze stymulantami. Osoba dorosła cierpiąca na ADHD powinna omówić potencjalne opcje leków ze swoim lekarzem. Te i inne kwestie muszą zostać wzięte pod uwagę podczas przepisywania leku.

Edukacja i psychoterapia na ADHD u dorosłych

Profesjonalny doradca lub terapeuta może pomóc dorosłemu z ADD nauczyć się organizować swoje życie z pomocą narzędzi, takich jak kalendarz lub terminarz, listy rzeczy do zrobienia, notatki przypominające oraz przez przydzielenie specjalnego miejsca na klucze, rachunki i dokumenty. Duże zadania można dzielić na mniejsze, łatwiejsze do wykonania kroki, tak aby ukończenie każdej części zadania zapewniało poczucie spełnienia.

Psychoterapia, w tym terapia poznawczo-behawioralna, także może przyczynić się do zmiany złego obrazu samego siebie, poprzez analizę doświadczeń, które go powodują. Terapeuta zachęca dorosłego pacjenta z ADHD, aby dostosował się do zmian w życiu, które przychodzą wraz z leczeniem, takich jak myślenie przed podjęciem działania lub opieranie się chęci podjęcia niepotrzebnego ryzyka.

Jakie inicjatywy są prowadzone w celu poprawy metod leczenia?

ADHD 15

To ekscytujący czas w badaniach nad ADHD. Rozwój wiedzy w dziedzinie genetyki, obrazowanie mózgu oraz badania behawioralne prowadzą do lepszego zrozumienia przyczyn zaburzenia, sposobów jego zapobiegania oraz tego, jak rozwinąć skuteczniejsze metody leczenia dla wszystkich grup wiekowych.

Naukowcy testowali leczenie ADD u dzieci w wieku szkolnym w długoterminowym badaniu na dużą skalę o nazwie Multimodal Treatment Study of Children with ADHD (badanie MTA). Chociaż badanie zostało zakończone, to niedawna kontrola odkryła, że w ciągu 10-letniego okresu, dzieci z ADHD leczone metylofenidatem miały średnio wyższe tętno w porównaniu do tych, które otrzymywały inne leki. Fakt, że ten efekt na częstość akcji serca może być wykryty nawet po latach terapii, sugeruje, że organizm nie przyzwyczaja się w pełni do stymulantów. Dzieci biorące stymulanty przez dłuższy okres powinny być regularnie monitorowane pod kątem potencjalnych powikłań układu krążenia.10

Badanie Preschoolers with ADHD Treatment Study (PATS), w którym wzięło udział ponad 300 przedszkolaków, u których zdiagnozowano ADHD, wykazało, że niskie dawki metylofenidatu są dla nich bezpieczne i skuteczne. Przedszkolaki ze zdiagnozowanym ADD są mniej skłonne do zareagowania na leczenie metylofenidatem, jeżeli mają także trzy lub więcej chorób współistniejących, co podkreśla potrzebę nowych i lepszych sposobów leczenia.11

Naukowcy kontynuują poszukiwanie biologicznych podstaw ADHD, a także tego, jak różnice w genach oraz strukturze i funkcjonowaniu mózgu mogą łączyć się z doświadczeniami życiowymi powodując zaburzenie.


  1. Wigal T, Greenhill L, Chuang S, McGough J, Vitiello B, et al. Safety and tolerability of methylphenidate in preschool children with ADHD. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2006 Nov;45(11):1294–303. PubMed PMID: 17028508. 

  2. Swanson J, Greenhill L, Wigal T, Kollins S, Stehli A, et al. Stimulant-related reductions of growth rates in the PATS. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2006 Nov;45(11):1304–13. PubMed PMID: 17023868. 

  3. Greenhill L, Kollins S, Abikoff H, McCracken J, Riddle M, et al. Efficacy and safety of immediate-release methylphenidate treatment for preschoolers with ADHD. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2006 Nov;45(11):1284–93. Erratum in: J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2007 Jan;46(1):141. PubMed PMID: 17023867. 

  4. Cooper WO, Habel LA, Sox CM, Chan KA, Arbogast PG, et al. ADHD drugs and serious cardiovascular events in children and young adults. N Engl J Med. 2011 Nov 17;365(20):1896–904. Epub 2011 Nov 1. PMID: 22043968. 

  5. Vitiello B, Elliott GR, Swanson JM, Arnold LE, Hechtman L, et al. Blood pressure and heart rate over 10 years in the multimodal treatment study of children with ADHD. Am J Psychiatry. 2012 Feb;169(2):167–77. PMID: 21890793. 

  6. Warning on Strattera for attention-deficit hyperactivity disorder. FDA Consum. 2005 Nov–Dec;39(6):4. PubMed PMID: 16671156. 

  7. The MTA Cooperative Group. A 14-month randomized clinical trial of treatment strategies for attention-deficit/hyperactivity disorder. Arch Gen Psychiatry. 1999 Dec;56(12):1073–86. PMID: 10591283. 

  8. Ramos-Quiroga JA, Corominas M, Castells X, Bosch R, Casas M. OROS methylphenidate for the treatment of adults with attention-deficit/hyperactivity disorder. Expert Rev Neurother. 2009 Aug;9(8):1121–31. Review. PubMed PMID: 19673602. 

  9. Wilens TE, Haight BR, Horrigan JP, Hudziak JJ, Rosenthal NE, Connor DF, Hampton KD, Richard NE, Modell JG. Bupropion XL in adults with attention-deficit/hyperactivity disorder: a randomized, placebo-controlled study. Biol Psychiatry. 2005 Apr 1;57(7):793–801. PubMed PMID: 15820237. 

  10. Vitiello B, Elliott GR, Swanson JM, Arnold LE, Hechtman L, Abikoff H, Molina BS, Wells K, Wigal T, Jensen PS, Greenhill LL, Kaltman JR, Severe JB, Odbert C, Hur K, Gibbons R. Blood pressure and heart rate over 10 years in the multimodal treatment study of children with ADHD. Am J Psychiatry. 2012 Feb;169(2):167–77. PMID: 21890793. 

  11. Ghuman JK, Riddle MA, Vitiello B, Greenhill LL, Chuang SZ, et al. Comorbidity moderates response to methylphenidate in the Preschoolers with Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder Treatment Study (PATS). J Child Adolesc Psychopharmacol. 2007 Oct;17(5):563–80. PMID: 17979578.